.svg){kind=icon}
DEEQ
Mararka qaar, ereyada ugu adag ee la yiraahdo waa:
“Caawimaad ayaan u baahanahay.”
Haween badan oo Muslimiin ah, in ay raadsadaan taageero dhanka caafimaadka dhimirka ah waxay u muuqataa mid ka dhib badan in la garto in wax qaldan yihiin.
Waxaa laga yaabaa inaad daalan tahay, welwelsan tahay, culays ku saaran yahay, murugaysan tahay, ama aad la halgamayso sidii aad maalinta u dhamaysan lahayd. Hase yeeshee, halkii aad caawimaad weydiin lahayd, waxaad naftaada u sheegtaa inaad samirto. Inaad ducaysato. Inaad sii waddo. Inaad ka fikirto dadka kale ee kugu tiirsan.
Mararka qaarna, waad aamustaa sababtoo ah waxaad ka baqaysaa waxa dhici kara haddii aad hadasho.
Oktoobar-kan, iyadoo aan xusayno Maalinta Caafimaadka Dhimirka ee Adduunka, waxaa muhiim ah inaan ka hadalno ma aha oo kaliya caafimaadka dhimirka, laakiin sidoo kale caqabadaha ka dhigaya in caawimaad la weydiisto mid aad u adag.
Waayo-aragnimada haween kasta way ka duwan tahay, sidoo kale xaaladaha go'aamiya goorta, sida, ama haddii ay dareemayso inay awood u leedahay inay raadsato taageero. Haweenka qaarkood, go'aankaas waxaa laga yaabaa inay saameeyaan:
Caqabadahan ayaa sidoo kale ka muuqda cilmi-baarisyo lagu eegayo adeegyada caafimaadka dhimirka ee haweenka Muslimka ah, kuwaas oo tilmaamay caqabado ay ka mid yihiin dhibka ay ku qabaan raadinta caawimaad, wacyigelin xaddidan oo ku saabsan taageerada la heli karo, walaac ku saabsan kalsoonida, iyo baahida loo qabo in adeegyada caafimaadka dhimirka ay noqdaan kuwo la jaanqaada dhaqanka.1
Aqoonsiga caqabadahan waa muhiim. In qof lagu yiraahdo "kaliya caawimaad raadso" aad bay uga duwan tahay in la abuuro jawi ay haweeneydu ku dareemayso in la fahmay, la taageeray, oo ay ku dareemayso ammaan ku filan oo ay ku raadsan karto caawimaad.
Cabsida laga qabo in la naqdiyana waxay saameyn dhab ah ku yeelan kartaa in haweenku ay raadsadaan taageero. Cilmi-baaris ay ka qaybgaleen in ka badan 1,200 oo haween Muslimiin ah ayaa lagu ogaaday in ceebeynta ay ahayd qodobka ugu xooggan ee saadaaliya aragtiyaha taban ee ku saabsan isticmaalka adeegyada xirfadeed ee caafimaadka dhimirka.2
Ceebeynta caafimaadka dhimirka waxay dadka ka dhigi kartaa inay ka walwalaan in qirashada inay dhibaato hayso ay beddeli doonto sida dadka kale u arkaan.
Haweeneydu waxaa laga yaabaa inay isweydiiso:
Qoyskaygu ma u malayn doonaan inaan daciif ahay? Dadku ma iga hadli doonaan? Ma laygu xukumi doonaa hooyo ama xaas ahaan? Qof ma u malayn doonaa inay wax ka khaldan yihiin iimaankayga?
Cabsidaas xukunka dadka waxay noqon kartaa mid aad u xoog badan.
Dhibaatooyinka caafimaadka dhimirka waa dhibaatooyin caafimaad. La kulanka welwelka, niyad-jabka, naxdinta, daalka daran, ama walwalka xad-dhaafka ah maaha cillad xagga dabeecadda ah, guuldarro shakhsi ah, ama wax ay tahay in qofka laga filayo inuu si fudud "u dulqaato."
Sida caqabad kasta oo caafimaad, dhibaatooyinka caafimaadka dhimirka waxay saameyn karaan sida qofku u dareemo, u fekero, u shaqeeyo, iyo ula dhaqmo nolol maalmeedka. Waxay mudan yihiin daryeel, faham, iyo taageero.
Baahida loo qabo taageeradaasina kama dhigayso qofka mid daciif ah ama mid aan mudnayn ixtiraam. Qof kastaa wuxuu mudan yahay in loola dhaqmo si sharaf leh, naxariis leh, iyo in la siiyo fursad uu ku bogsado isagoon dareemin ceeb.
Iimaanku wuxuu noqon karaa il weyn oo raaxo, rajo, iyo adkaysi leh xilliyada adag. Laakiin mararka qaarkood dhibaatooyinka caafimaadka dhimirka ayaa si khaldan loogu tixgeliyaa inay yihiin caddayn muujinaysa in qofku uusan si ku filan u tukanayn, uusan si ku filan ugu kalsoonayn Alle, ama uusan si ku filan u mahadcelinayn.
Haweeneydu waxay si qoto dheer u jeclaan kartaa Alle, haddana ay la daalaa dhacdo caafimaadkeeda dhimirka. Waxay samayn kartaa ducada iyo la hadli kartaa daaweeye. Waxay ku tiirsanaan kartaa Alle iyo weydiisan kartaa qof ay ku kalsoon tahay inuu garab istaago. Waxay yeelan kartaa tawakkul iyo qaadi kartaa tallaabooyin wax ku ool ah oo dhanka bogsashada ah.
Raadinta caawimaad xirfadeed kama hor imaanayso iimaanka. Haween badan, daryeelka ku habboon xagga ruuxiga iyo dhaqanka ayaa u oggolaan kara labaduba inay wada jiraan.
Haween badan ayaa noqda qofka ay dadka kale oo dhami ku tiirsan yihiin. Waxay daryeelaan carruurta, waxay taageeraan waalidiinta da'da ah, waxay maareeyaan guriga, way shaqeeyaan, wax bay bartaan, waxay garab istaagaan asxaabta, waxayna qaadaan mas'uuliyado shucuureed oo qarsoon oo aan cid kale arkin.
Markaad u baratay inaad noqoto qofka caawiya qof kasta oo kale, inaad noqoto qofka u baahan caawimaad waxay dareen ahaan noqon kartaa mid aan raaxo lahayn. Waxaa laga yaabaa inaad xitaa aaminto in waqti naftaada u gooniaysaa ay tahay wax danaysi ah.
Laakiin inaad si joogto ah wax uga shubto koob madhan ayaa ugu dambeyntii saameyn ku yeelanaya adigana.
Uma baahnid inaad gaarto heer aad burburto ka hor inta aysan baahiyahaagu noqon kuwo mudan in fiiro loo yeesho.
In la weydiisto caawimaad waxay u baahan tahay dhiiranaan. Taasi waxay noqotaa mid aad u adag marka aad ka welwelsan tahay in qofka dhinaca kale jooga uusan fahmi karin iimaankaaga, luqaddaada, dhaqankaaga, xaaladda qoyskaaga, xijaabkaaga, waayo-aragnimadaada qaxootinimo, cunsuriyadda, Islaam-nacaybka, ama cadaadiska aad sidato.
Waa inaanay kugu qasbin inaad waqtigaaga oo dhan ku bixiso difaacidda ama sharraxaadda aqoonsigaaga ka hor inta aadan ka hadlin sababta aad u xanuunsan tahay.
Taageerada caafimaadka dhimirka ee ku habboon dhaqanka ayaa gacan ka geysan karta abuurista meel ay haweenku dareemaan in la fahmay halkii lagu xukumi lahaa. Dareenkaas kalsoonida ah ayaa ka dhigi kara in tallaabada ugu horreysa ay noqoto mid xoogaa fudud.
Iyadoo loo marayo Nisa Mental Health, haweenka ku nool dalka Kanada waxay heli karaan la-talin bilaash ah oo ay bixinayaan daaweeyeyaal ruqsad haysta, kuwaas oo bixiya taageero naxariis leh oo tixgelinaysa dhaqanka. Haddiiba aad la tacaalayso welwel, niyad-jab, naxdin, walbahaar, dhibaatooyin xiriirka ah, ama aad si fudud u baahan tahay meel ammaan ah oo aad kaga hadasho dareenkaaga, taageero ayaa diyaar kuu ah adiga oo aan u baahnayn inaad ka tagto diintaada ama aqoonsigaaga.
Ka hel taageero Nisa Foundation →
Caqabad kasta ma aha mid dareen ku salaysan.
Daaweyntu waxay noqon kartaa mid qaali ah. Gaadiidku wuxuu noqon karaa mid dhib badan. Daryeelka carruurta ayaa laga yaabaa inaanu diyaar ahayn. Luuqaddu waxay noqon kartaa caqabad. Haweenka qaarkood waxaa laga yaabaa inay guriga ku haystaan asturnaanta oo aad u yar.
Haweenka la kulma xadgudub ama xakameyn dhanka dhaqaalaha ah, raadinta caawimaad waxay keeni kartaa khataro dheeraad ah.
Caqabadahani waa kuwo dhab ah. Aqoonsigooduna wuxuu naga caawinayaa inaan ka fogaano inaan isweydiinno, “Maxay u raadsan weyday caawimaad?”
Su’aal ka wanaagsan ayaa ah:
“Maxaa ka dhigi kara in caawimaaddu ay u noqoto mid fudud oo ammaan ah in ay hesho?”
Taageeradu ma aha oo kaliya xilliyada dhibaatada daran.
Waxaa laga yaabaa inaad dareemaysay welwel muddo toddobaadyo ah.
Waxaa laga yaabaa inaadan seexan karin.
Waxaa laga yaabaa in wax walba ay dareemayaan culays ka badan sidii hore.
Waxaa laga yaabaa inaad si joogto ah u dareemayso xanaaq, daal, gooni-isu-taag, ama culays badan.
Malaha wax weyn oo dhacay ma jiraan, waxaad si fudud u dareemaysaa in aadan naftaada ahayn maalmahan.
Taasi waa sabab ku filan oo aad qof ula hadasho.
Uma baahnid inaad caddayso in xanuunkaagu uu yahay mid "ku filan" ka hor inta aadan caawimaad waydiisan.
Helitaanka taageeradu uma baahna inay ku bilaabato inaad sheegto sheekadaada oo dhan.
Waxay ku bilaaban kartaa hal weedh:
"Maalmahan waxaan dareemayaa xaalad adag."
Waxay noqon kartaa inaad fariin u dirto qof aad ku kalsoon tahay. Waxay noqon kartaa inaad wacdo khadka caawimaadda. Waxay noqon kartaa inaad ballansato hal kulan oo la-talin ah. Waxay noqon kartaa inaad dhakhtarkaaga u sheegto inaadan dareemayn sidii caadiga ahayd.
Mararka qaarkood tallaabada ugu horreysa waa si fudud inaad qof kale u ogolaato inuu ogaado inaadan fiicnayn.
Maalinta Caafimaadka Dhimirka ee Adduunka waa xasuusin ah in dadka khibradda u leh arrimahan aanay ahayn in la maqlo oo kaliya, balse ay tahay inay gacan ka geystaan qaabka aan u fahanno una wajahno caafimaadka dhimirka.
Shaqadaasi waxay ka bilaabataa guryahayaga, qoysaskayaga, iyo bulshooyinkayaga.
Waxay u ekaan kartaa inaad dhagaysato adigoon degdegin inaad talo bixiso. Inaad ka hortagto ceebta iyo takoorka la xiriira caafimaadka dhimirka. Inaad iska ilaaliso rabitaanka ah inaad qof ku tiraahdo "kaliya tukada." Iyo inaad aqoonsato in iimaanka iyo taageerada xirfadeed aysan ahayn inay iska soo horjeedaan.
Tan ugu muhiimsan, waxay ka dhigan tahay abuurista meelo uu qofku ku dhihi karo, "Caawimaad ayaan u baahanahay," isagoon ka cabsanayn xukun, dayac, ama ceeb.
Sababtoo ah waydiisashada caawimaad mar horeba waxay dareemi kartaa mid adag. Ma jiro dumar ay tahay inay kaligood qaadaan waxa ay soo marayaan.
Isha
1. Saleem, S. & Martin, S. L. “Raadinta caawimaad waa ay adag tahay:” Tixgelinta bixinta adeegyada caafimaadka dhimirka ee haweenka Muslimka ah ee macaamiisha ah. Canadian Journal of Counselling and Psychotherapy.
Akhriso maqaalka
2. Ali, S., Elsayed, D., Elahi, S., Zia, B., & Awaad, R. Saadaalinta dabeecadaha diidmada ee ku aaddan ka faa'iidaysiga adeegyada rasmiga ah ee caafimaadka dhimirka ee haweenka Muslimka ah ee ku nool Maraykanka. International Journal of Social Psychiatry.
Ka eeg PubMed
.webp)
.webp)
.webp)
.svg)
.svg)
